21 Ekim 2026 tarihli ve 33407 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik (“Piyasa İşletim Yönetmeliği”), Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (“TR ETS”) kapsamında oluşturulacak tahsisat piyasasının işleyişine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Tahsisatların ihracı, kayden izlenmesi ve ticarete konu edilmesinden piyasa katılımı, teminat ve uzlaştırma süreçlerine kadar uzanan hükümler, TR ETS’nin piyasa boyutunun hukuki ve operasyonel çerçevesinin şekillenmesi bakımından önem taşımaktadır. Yönetmeliğin, ETS kapsamındaki işletmelerin tahsisat yükümlülüklerini ve bunlara bağlı piyasa işlemlerini birlikte değerlendirmelerini gerektiren bir düzenleme alanına karşılık geldiği kanaatindeyiz.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (“EPDK” veya “Kurum”) tarafından çıkarılan Piyasa İşletim Yönetmeliği, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 11. maddesi ve 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 10. maddesine dayanmaktadır. 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından çıkarılan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (“ETS Yönetmeliği”) ise sistemin genel yükümlülük ve tahsisat çerçevesini belirlemektedir. Bu incelemede ETS Yönetmeliği’ne, piyasa işletimine ilişkin hükümlerin kapsamını ve bağlantılarını açıklamak üzere ilgili yerlerde başvurulmaktadır. Bu ilişki bakımından ETS Yönetmeliği’nin özellikle tahsisat teslim yükümlülüğüne ilişkin 16. maddesi, piyasa istikrar mekanizması ile bankalama ve ödünç alma gibi esneklik mekanizmalarını düzenleyen 19. maddesi, Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizmasına ilişkin 20. maddesi ve pilot uygulamayı ele alan Geçici 1. maddesi, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazıda, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin getirdiği işletim kuralları esas alınarak söz konusu kuralların işletmelerin ticari, mali ve operasyonel süreçleri bakımından taşıdığı önem değerlendirilecektir. Gerekli görülen noktalarda ETS Yönetmeliği’ne de atıf yapılarak iki düzenlemenin birbirini tamamlayan hükümlerine değinilecektir. Aksi belirtilmedikçe metindeki madde atıfları (“m.”) Piyasa İşletim Yönetmeliği’ne aittir.
Yönetmeliğin Birinci Bölümünde amaç ve kapsam, dayanak ve tanımlar; İkinci Bölümünde ise piyasa işletimine ilişkin genel esaslar ile Piyasa İşletmecisinin sorumlulukları düzenlenmektedir. Yönetmeliğin 2. maddesinde 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 11. maddesi ile 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 10. maddesine dayanılmasının, ETS piyasasının işletilmesinde enerji piyasalarına ilişkin kurumsal yapıdan yararlanıldığını gösterdiği değerlendirilmektedir.
Yönetmelik kapsamında Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (“EPİAŞ”), Piyasa İşletmecisi olarak görevlendirilmiştir (m. 3/1-z). EPİAŞ’ın görevleri, birincil ve ikincil piyasaların işletilmesi, İşlem Kayıt Sistemi’nin (“İKS”) kurulması ve işletilmesi, işlem kayıtlarının tutulması, uzlaştırma ve faturalama süreçlerinin yürütülmesi ve piyasa verilerinin yayımlanması gibi faaliyetleri kapsamaktadır (m. 5 ve 6).
Kurumsal görev dağılımında İklim Değişikliği Başkanlığı (“İDB”), ETS’nin uygulanması ve tahsisat süreçleri bakımından, EPDK ise piyasa işletimine ilişkin düzenleyici yetkiler bakımından önemli bir konumda bulunmaktadır. Karbon Piyasası Kurulu (“KPK”) da 7552 sayılı İklim Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde kendisine verilen yetkiler çerçevesinde özellikle Ulusal Tahsisat Planının onaylanması, ücretsiz tahsisatların dağılımı ve birincil piyasada satışa sunulacak tahsisat miktarının tespiti (ETS Yönetmeliği m. 23/2), gerektiğinde asgari ve azami tahsisat fiyatı aralıklarının belirlenmesi (ETS Yönetmeliği m. 21/1; m. 4/11) ile ek rezerv kullanımı (ETS Yönetmeliği m. 16/5) konularında rol üstlenmektedir. Piyasa İşletim Yönetmeliği’nde geçen “Kurul” ifadesinin KPK’yı değil, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu (“Kurul”) ifade ettiği de (m. 3/1-s) ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu yapı, emisyonların izlenmesi ve tahsisat yükümlülüklerinin belirlenmesi ile tahsisatların piyasa içerisinde işlem görmesinin farklı ancak birbiriyle bağlantılı idari süreçler olarak tasarlandığını işaret etmektedir.
Yönetmeliğin 5. maddesinin beşinci fıkrasındaki merkezi karşı taraf düzenlemesi de ayrıca dikkate alınmaktadır. EPİAŞ’ın birincil ve ikincil piyasalardaki işlemlerde alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenmesi, işlemlerin takasına ilişkin risklerin yönetilmesine yönelik bir mekanizma oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, bu yapının piyasa katılımcılarının teminat ve ödeme yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığı, söz konusu yükümlülüklerin Yönetmelikteki mali hükümler çerçevesinde devam ettiği dikkate alınmalıdır.
Bu kurumsal görev dağılımının, işletmelerin emisyon raporlama ve tahsisat yükümlülükleri ile piyasa kaydı, işlem yetkisi, teminat ve ödeme süreçlerini eşgüdüm içinde ele almalarını gerektiren bir işleyişe işaret ettiği düşüncesindeyiz.
Tahsisatların elektronik ortamda ihraç edilmesi, hesaplarda tutulması, transferi, iptali, ilgası ve itfasına yönelik sistem olarak düzenlenen İKS kapsamında işlemlerin tesis bazında izlenmesi, tahsisatların hukuki ve operasyonel durumunun takip edilebilmesi açısından önemli görülmektedir. ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesinde düzenlenen tesis bazlı teslim yükümlülüğü ile Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 6. maddesindeki kayıt, transfer ve itfa altyapısı birlikte ele alındığında, emisyonun doğrulanması ile buna karşılık gelen tahsisatın hesap üzerinde işleme alınmasının birbirini izleyen fakat farklı nitelikte süreçler olduğu görülmektedir.
ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tahsisat teslim yükümlülüğü, tesis özelinde ve doğrulanmış sera gazı emisyon raporunda yer alan miktar esas alınarak yerine getirilmektedir. Bu çerçevede piyasa işletim düzenlemesindeki tesis bazlı hesap yapısı, yalnızca kayıt ve muhasebe kolaylığı sağlamamakta, emisyon raporları ile tahsisat pozisyonlarının ilişkilendirilmesine de hizmet etmektedir. Bununla birlikte hesap yapısına ilişkin ifadeler iki düzenlemede birebir örtüşmemektedir. ETS Yönetmeliği’nin 22. maddesinin üçüncü fıkrasına göre hesaplar her bir tesis için işletme adına açılırken, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 7. maddesinin ikinci fıkrası hesapların işletme adına açılacağını ve işletmenin bağlı tesisleri adına işlem yapacağını öngörmektedir. Tesis bazlı izlemenin ayrı tesis hesaplarıyla mı yoksa işletme hesabı altındaki alt kayıtlarla mı yapılacağı, EPİAŞ’ın hesap türlerine ilişkin düzenlemeleriyle (ETS Yönetmeliği m. 22/4) netleşecektir.
ETS kapsamındaki işletmelerin İKS’de hesap açtırması zorunludur (m. 7/1). Hesap açılışında merkezi uzlaştırma kuruluşu katılımcı anlaşması ile İKS katılım anlaşmasının imzalanması ve ETSPYS üzerinden başvuru yapılması gerekmektedir (m. 7/4). Bununla birlikte, İKS hesabının açılması tek başına birincil veya spot piyasada işlem yapma yetkisi vermemektedir. İlgili piyasa katılım anlaşmalarının ayrıca imzalanması gerekmektedir (m. 9 ve 10). Başvurular EPİAŞ tarafından on iş günü içinde incelenmekte, tespit edilen eksiklikler için on iş günü süre verilmekte ve süresinde tamamlanmayan başvurular için kayıt yapılmayarak yeniden başvuru gerekmektedir (m. 8). Bu süreler, piyasa katılımının önceden planlanmasını gerektiren operasyonel kurallar arasındadır. Tahsisat ikili anlaşması bildirimi bakımından ise Yönetmelik İKS’de hesap açılmasını aramakta (m. 31/3), birincil veya spot piyasa katılım anlaşmasını ayrıca şart koşmamaktadır.
Hesapların kullanımına ilişkin bazı sınırlamalar da uyum planlamasında dikkate alınmalıdır. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu zamanında sunmadığı İDB tarafından EPİAŞ’a bildirilen piyasa katılımcıları, rapor sunulup engel kaldırılıncaya kadar hesaplarındaki tahsisatlarla teslim yükümlülüğünün ifası dışında işlem yapamamaktadır (m. 4/8). Birincil piyasada sunulabilecek azami alış miktarı ile hesaplarda bulunabilecek toplam tahsisat miktarına ilişkin sınırlar da ihtiyaç halinde İDB’nin görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenebilecektir (m. 4/10). Ayrıca İKS’de ihraç, kayıt, transfer ve itfa işlemleri yalnızca tam iş günlerinde 10.00-17.00 saatleri arasında yapılabildiğinden (m. 6/3), teslim tarihlerine yakın işlemlerin zamanlaması ayrıca planlanmalıdır.
Ücretsiz tahsisatlar bakımından da İDB nezdindeki tahsisat süreçleri ile İKS’deki hesap hareketleri birbirini tamamlamaktadır. İlgili mevzuat uyarınca ücretsiz tahsis edilen miktarların ilgili tesis hesaplarına aktarılması, işletmelerin tahsisat pozisyonlarının belirlenmesinde başlangıç noktalarından birini oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bu noktada ETS Yönetmeliği’nin 13 ve 14. maddelerinde düzenlenen ücretsiz tahsisat miktarının belirlenmesine ve başvurusuna ilişkin esaslar ile Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 11. maddesindeki hesaba aktarma ve sonrasındaki transfer veya satış imkânları arasında ayrım yapılması önemli görülmektedir. Piyasa işletimine ilişkin hüküm, ücretsiz tahsisatın hangi miktarda verileceğini yeniden belirlemekten ziyade, kararlaştırılan tahsisatın sistemde nasıl işlem göreceğini düzenlemektedir. Ayrıca teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar, ilk aktarıldıkları İKS hesabından transfer edilmedikçe haczedilemez (m. 48/2).
Aynı işletmeye bağlı tesisler arasında tahsisat transferi yapılabilmesi (m. 6/2-f ve 11/2), tesis bazındaki tahsisat pozisyonlarının yönetilmesine esneklik sağlayabilecek niteliktedir. Transferlerin İKS kayıtları üzerinden yürütülmesi, ilgili tesislerin emisyon ve itfa durumlarıyla birlikte izlenmesini önemli kılmaktadır. ETS Yönetmeliği’nin 19. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen bankalama ve ödünç alma imkânları da bu çerçevede dikkate alınmalıdır. Bankalama, tahsisatların aynı uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılmasını; ödünç alma ise aynı uygulama dönemi içindeki sonraki yıllara ait tahsisatların cari yükümlülük yılı için kullanılmasını ifade etmektedir. Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendi bu işlemlerin İKS üzerinden yürütülmesini öngörmektedir. Ancak ETS Yönetmeliği bu mekanizmaların maddi koşullarını belirlememekte, uygulama hükümlerini İDB tarafından çıkarılacak usul ve esaslara bırakmaktadır (ETS Yönetmeliği m. 19/4); bankalama süresini belirleme yetkisi de İDB’ye verilmiştir (ETS Yönetmeliği m. 15/1). Bu nedenle bankalama ve ödünç almanın kapsamı, söz konusu usul ve esaslar yayımlanmadan kesinlik kazanmayacaktır.
Birden fazla tesisi bulunan işletmeler bakımından her tesisin doğrulanmış emisyon miktarının, tahsisat hesabının, transfer geçmişinin ve itfa durumunun birlikte izlenmesi özellikle önemlidir. İKS hesabı açılması ile birincil ve spot piyasalarda işlem yapma yetkisi kazanılması için öngörülen aşamaların birbirinden ayrılması da uygulamada dikkate alınması gereken hususlar arasındadır.
Tahsisatların ihale yoluyla piyasa katılımcılarına sunulduğu birincil piyasada ihaleler, İDB tarafından belirlenen ihale takvimi doğrultusunda EPİAŞ tarafından yürütülecektir (m. 12/1; ETS Yönetmeliği m. 17). Ulusal Tahsisat Planı’nın yayımlanmasını izleyen 15 iş günü içerisinde ihale takviminin ilan edilmesine ilişkin düzenleme, tahsisat arzının zamanlamasının önceden duyurulmasını amaçlamaktadır. Her ihalenin miktarı ve seans saatleri ihale tarihinden en az 10 iş günü önce duyurulacak, ihale süresi bir seans gününde en az iki saat olacaktır (m. 15). İhale yöntemiyle piyasaya sunulacak ve KPK tarafından tespit edilecek (ETS Yönetmeliği m. 23/2-c) tahsisat miktarının Ulusal Tahsisat Planı ve ETS kapsamında oluşturulan tahsisat çerçevesiyle ilişkisi, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 12. maddesindeki takvimin yalnızca bir işlem takvimi olarak değil, genel tahsisat politikasının piyasa üzerinden uygulanması bakımından da değerlendirilmesini gerekli kılabilecek niteliktedir.
Birincil piyasada tek satıcı modeli benimsenmiş olup katılımcılar alış yönlü teklifler sunmaktadır. Asgari teklif büyüklüğü bir lot, yani 100 tahsisat olarak belirlenmiş, tekliflerde fiyat adımı 50 kuruş ve katları olarak öngörülmüştür (m. 12/4, 12/6 ve 16/2). Her tahsisatın bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonuna karşılık gelmesi nedeniyle, teklif miktarları doğrudan emisyon yükümlülüklerinin maliyetlendirilmesiyle bağlantılıdır.
Birincil piyasa bakımından önemli unsurlardan biri, ihale sonucunda oluşan Tahsisat Referans Fiyatı’dır (“TRF”). Teklifler en yüksek fiyattan en düşük fiyata doğru sıralanmakta, satışa sunulan miktarın tamamen veya kısmen eşleştiği en son alış teklifinin fiyatı TRF olarak belirlenmekte ve eşleşen tüm katılımcılar, sundukları teklif fiyatından bağımsız olarak TRF üzerinden ödeme yapmaktadır (m. 17). Tek fiyatlı bu yapı, katılımcının teklif ettiği fiyat ile fiilen ödeyeceği fiyatın farklı olabileceği anlamına gelmekte ve teklif stratejileri ile gerçekleşen satın alma maliyeti arasında bir ayrımı beraberinde getirmektedir. Ayrıca teklifler, 35. madde uyarınca hesaplanan ve katılımcının mevcut teminatıyla sınırlı bir tutara kadar sunulabilmektedir (m. 16/3).
İhaleye sunulan teklif miktarının satışa çıkarılan tahsisat miktarını karşılamaması halinde ihale iptal edilmekte ve iptal edilen miktar yıl içinde kalan ihalelere eşit oranda dağıtılmaktadır. Son ihalenin iptali halinde ihale 15 iş günü içinde en fazla iki kez tekrarlanmakta; yıl içinde yeterli süre kalmaması veya ikinci tekrarın da iptal edilmesi halinde ilgili miktar bir sonraki takvim yılında ihale edilmektedir (m. 12/7 ve 12/8; ETS Yönetmeliği m. 17/3). Bu iptal ve aktarma hükümleri de tahsisat arzının yönetimi bakımından önemli görülmektedir. Bu hükümler, piyasa katılımcılarının yalnızca ihtiyaç duydukları miktarı değil, ihale takvimini ve ihaleye sunulacak tahsisat miktarlarını da takip etmelerini gerekli kılan bir çerçeveye işaret etmektedir.
İhale takviminin önceden ilan edilmesi ve iptal edilen ihalelere ilişkin kurallar, işletmelerin tahsisat tedarik stratejilerini oluştururken duyurulan miktarları, teklif koşullarını ve takvim değişikliklerini birlikte değerlendirmelerine zemin hazırlamaktadır.
Birincil piyasa, tahsisat ihtiyacının karşılanmasında başvurulabilecek temel yollardan biri olmakla birlikte, işletmeler açısından maliyet değerlendirmesinin ihale fiyatıyla sınırlı tutulmaması gerektiği düşüncesindeyiz. Teminat gereklilikleri, ödeme süreleri ve tahsisatların tesis bazında kullanımı gibi unsurların da satın alma kararlarıyla birlikte ele alınması, piyasa işlemlerinin mali sonuçlarının daha bütünlüklü değerlendirilmesine yardımcı olacaktır.
Ücretsiz dağıtılan veya birincil piyasada edinilen tahsisatların yeniden ticarete konu edilmesine yönelik ikincil piyasa yapısı, tahsisat fazlası bulunan işletmeler ile ek tahsisata ihtiyaç duyan işletmeler arasında piyasa aracılığıyla yeniden dağılım yapılmasına imkân tanımaktadır.
Spot tahsisat piyasası sürekli ticaret yöntemiyle işletilecek, piyasa katılımcıları alış ve satış yönlü teklif sunabilecektir. Seansların ayda en az dört iş günü ve saat 10.00–15.00 arasında gerçekleştirilmesi (m. 23/1), spot piyasanın işlem zamanlarına ilişkin temel çerçeveyi oluşturmaktadır. Ancak EPİAŞ, Kuruma ve katılımcılara en az bir iş günü önceden bildirmek koşuluyla yeni seans açabilir, seans açılış gününü ve seans sürelerini değiştirebilir (m. 23/2). Bu nedenle 10.00–15.00 aralığı sabit bir asgari süre olarak değil, değiştirilebilir bir seans saati olarak görülmelidir.
Tekliflerin fiyat ve zaman önceliğine göre eşleştirilmesi (m. 28), işlemlerin belirli ve önceden bilinebilir kurallara göre yürütülmesini amaçlamaktadır. Spot piyasada eşleşme, teklif defterinde önceden bekleyen teklifin fiyatı üzerinden gerçekleşir (m. 26 ve 27). Satış teklifine konu tahsisatlar teklif süresince hesapta bloke edilmekte (m. 25/6), teminatı aşan alış teklifi ise sunulamamaktadır (m. 22/1-h). Ticari işlem onayını takiben tahsisatların satıcının hesabından alıcının hesabına aktarılması (m. 29/4) ise ticari işlemin İKS kayıtlarıyla ilişkilendirilmesini sağlayabilecek niteliktedir.
Spot piyasa, birincil piyasadan farklı olarak hem alış hem satış yönlü işlemlere açıktır. Söz konusu düzenleme, tahsisatların yalnızca ilk dağıtım aşamasında edinilen bir unsur olmaktan çıkarak işletmelerin ihtiyaçları doğrultusunda yeniden ticarete konu edilmesine imkân vermektedir.
Tahsisat ikili anlaşmaları, Yönetmeliğin 3. maddesindeki tanım uyarınca piyasa katılımcıları arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalardır. Yönetmeliğin 31. maddesi ise birincil ve ikincil piyasalardaki işlem hacimlerini gözeterek aksine karar verme yetkisini Kurula tanımaktadır. Anlaşmaların her iki tarafça ortak olarak, iş günlerinde 10.00-17.00 saatleri arasında ETSPYS üzerinden bildirilmesi gerekmekte; tek taraflı bildirim geçerli sayılmamaktadır. Satıcının bildirime konu tahsisatları transfere kadar bloke edilmekte ve transfer, bildirimin yapıldığı gün saat 17.05’te gerçekleştirilmektedir (m. 31/2, 31/4, 31/6 ve 31/7). Bu işlemler için de piyasa işletim ücreti alınacaktır (m. 41/2-c). Bu çerçevede ikili anlaşmaların ticari serbestisi, bildirim ve kayıt koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Kanaatimizce ikili anlaşmalar, EPİAŞ’ın merkezi karşı taraf rolünü üstlendiği birincil ve ikincil piyasaların (m. 5/5 ve 21/2) dışında kaldığından, bedel ödemesine ilişkin karşı taraf riski taraflar üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle sözleşmelerde ödeme, bildirim yükümlülüğü ve temerrüt sonuçlarının ayrıca düzenlenmesi önem taşımaktadır.
Vadeli tahsisat piyasası ise kurulması halinde ikincil piyasaların bir parçası olacaktır (m. 21/2). Bu piyasanın kurulmasına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu ile koordineli olarak Kurum tarafından daha sonra belirlenecektir (m. 30). Bu çerçevede vadeli işlemlerin gelecekte fiyat riskinin yönetilmesi bakımından sağlayabileceği imkânlar değerlendirilmekle birlikte, uygulamanın getireceklerinin izlenmesinde fayda vardır.
İkincil piyasalar ile ikili anlaşmalar, işletmelere tahsisat ihtiyaçlarını ve mevcut pozisyonlarını yönetmek için farklı ticari yollar sunmaktadır. Bu işlemlerin İKS kayıtları, teslim yükümlülüğü ve piyasa katılım koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi, tahsisat yönetiminin bütünlüğü bakımından önemli görülmektedir.
Ek rezerv ile Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması, olağan tahsisat edinim süreçlerinden farklı koşullar çerçevesinde ele alınması gereken özel mekanizmalardır. Bu nedenle söz konusu hükümlerin yalnızca Piyasa İşletim Yönetmeliği’ndeki ihale ve kayıt usulleri üzerinden değil, ETS Yönetmeliği’nde öngörülen yararlanma koşulları ve teslim yükümlülüğüyle bağlantılı olarak değerlendirilmesinin yerinde olacağı kanaatindeyiz.
ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesi, tahsisat teslim yükümlülüğü ile ek rezerv kullanımına ilişkin koşulları düzenlemektedir. Maddenin birinci fıkrası uyarınca işletmelerin, tesisleri özelinde doğrulanmış sera gazı emisyon raporlarında yer alan miktara karşılık gelen tahsisatları, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar İKS üzerinden teslim etmeleri öngörülmektedir. Aynı maddenin beşinci fıkrasında ek rezervden yararlanılmasına ilişkin tesis bazlı koşullar belirlenirken, altıncı fıkrasında ek rezerv kapsamında uygulanacak tahsisat fiyatının belirlenmesine ilişkin esaslara yer verilmektedir. ETS Yönetmeliği’nde düzenlenen bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinin, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 19. maddesinde yer alan ek rezerv ihalesi ve fiyatlandırma usulünün hangi koşullarda uygulanacağının anlaşılması bakımından önem taşıdığı kanaatindeyiz.
Ek rezerv, ETS Yönetmeliği’nde öngörülen özel koşulları karşılayan işletmeler için, yalnızca teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla, KPK kararıyla ve tesislerin tahsisat açıkları toplamıyla sınırlı olarak kullanılabilen bir tahsisat edinim yoludur. Ek rezerv kullanımı, Ulusal Tahsisat Planında açıklanan ETS üst sınırının %10’unu aşamaz (ETS Yönetmeliği m. 16/5). Piyasa İşletim Yönetmeliği ise bu mekanizmanın başvuru, ihale ve kayıt boyutunu somutlaştırmaktadır. Buna göre ihaleye yalnızca koşulları sağladığı İDB tarafından EPİAŞ’a bildirilen katılımcılar katılabilmekte (m. 19/3), ihaleden alınan tahsisatlar doğrudan ilgili tesisin itfa hesabına aktarılmaktadır (m. 19/8). Bu suretle yararlanma koşulları ile tahsisatın piyasa üzerinden edinilme usulü birbirini tamamlamaktadır.
Ek rezerv ihalesinde fiyat oluşumu ve teklif sınırları, olağan birincil piyasa ihalesinden ayrı esaslara bağlanmıştır. Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 19. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca asgari teklif fiyat limiti, Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanan son üç aylık birincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatı ile son üç aylık spot tahsisat piyasası ağırlıklı ortalama fiyatından yüksek olanının %50 fazlasıdır. Son üç ayda birincil piyasa fiyatı oluşmamışsa spot piyasa fiyatları esas alınır (m. 19/5; ETS Yönetmeliği geçici m. 5). Kanaatimizce bu yapı, ek rezervi piyasa fiyatına göre en az %50 ek maliyet doğuran bir son çare mekanizması haline getirmektedir. Azami fiyat ise Piyasa İşletim Yönetmeliği’ne göre İDB görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenir; ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesinin altıncı fıkrası ise bu fiyatın İDB ve EPDK tarafından koordineli olarak belirleneceğini öngörmektedir. KPK’nın belirleyebileceği asgari ve azami fiyat aralıkları ek rezerv ihalesinde uygulanmaz (m. 4/11; ETS Yönetmeliği m. 21/2). Teklif edilebilecek miktar da sınırlıdır: alış teklifleri, tesislerin ilgili yükümlülük yılı için itfa etmekle yükümlü olup henüz itfa etmediği toplam tahsisat miktarı ile ihaleden önceki son iş günü İKS hesabında bulunan tahsisat miktarı arasındaki farkı aşamaz (m. 19/7). Bu kuralların ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesindeki teslim yükümlülüğü ve özel koşullarla birlikte okunması gerekir.
Ek rezervden yararlanan tesisler için teslim süresinin Aralık ayının son iş gününe kadar uzaması (ETS Yönetmeliği m. 16/7), genel teslim takviminden farklı bir uygulama beraberinde getirebileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede ek rezervin, yalnızca fiyat bakımından değil, başvuru ve teslim takvimi bakımından da özel bir mekanizma olduğu anlaşılmaktadır. Ek rezerv başvurusu teslim yükümlülüğü yerine getirilirken yapılacağından (ETS Yönetmeliği m. 16/8), ihale tarihleri İDB tarafından en az 7 iş günü önceden bildirileceğinden (m. 19/1) ve asgari fiyat Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanacağından, ek rezerv ihalesinin uygulamada Aralık ayında yapılması beklenebilir.
ETS Yönetmeliği’nin 20. maddesi, işletmelerin talepleri doğrultusunda teslim etmeleri gereken tahsisatlar için birincil piyasada Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması (“TTFM”) uygulanabilmesine imkân tanımaktadır. İlgili ihalelerin en az 7 iş günü önceden İDB tarafından belirlenmesi ve başvuruların Piyasa İşletmecisi aracılığıyla yürütülmesi öngörülmektedir (ETS Yönetmeliği m. 20/1-3). ETS Yönetmeliği’nin 20. maddesi mekanizmanın genel hukuki dayanağı bakımından esas alınırken, Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 20. maddesi tekliflerin değerlendirilmesi, fiyat oluşumu ve piyasa işlemlerinin yürütülmesi bakımından tamamlayıcı bir düzenleme niteliği taşımaktadır.
Bu çerçevede Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 20. maddesi, mekanizmanın piyasa işletim usulünü somutlaştırmaktadır. Olağan birincil piyasa ihalelerinde ortak TRF uygulanması esasına karşılık, tamamlayıcı mekanizmada her katılımcının eşleşme fiyatının kendi alış teklifi üzerinden belirlenmesi ve TRF hesaplanmaması öngörülmektedir. Bu farklılık, katılımcıların teklif stratejilerinin mali sonuçlar üzerinde doğrudan etkili olabileceğini gösterdiği değerlendirilmektedir. Bunun yanında TTFM ihalesinden alınan tahsisatlar, ek rezervde olduğu gibi doğrudan ilgili tesisin itfa hesabına aktarılmakta (m. 20/4) ve KPK’nın belirleyebileceği asgari ve azami fiyat aralıkları bu mekanizmada da uygulanmamaktadır (m. 4/11).
Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin Geçici 2. maddesi, 2026 yılı emisyonları bakımından tesis bazında doğrulanmış emisyon miktarına eşdeğer tahsisat için talepte bulunulabilmesini düzenlemektedir. Başvuru ve ihale takvimi bakımından İDB tarafından belirlenecek usuller ile birincil piyasa hükümlerinin uygulanacağı alanlar ayrıca gösterilmiştir. Bu geçici mekanizmada fiyat oluşumu olağan TTFM ile aynıdır: eşleşme fiyatı her katılımcının kendi alış teklifi fiyatıdır ve TRF hesaplanmaz (geçici m. 2/3-a ve b). İki mekanizma arasındaki temel fark, edinilen tahsisatların kullanım sonucundadır.
Geçici hükümde özellikle dikkat çeken husus, bu mekanizma kapsamında edinilen tahsisatların yükümlülüğün yerine getirilmesinde dikkate alınmayacağının açıkça belirtilmiş olmasıdır. Bu ayrımın, 2026 yılına ilişkin işlemlerin değerlendirilmesinde belirleyici önemde olduğu düşüncesindeyiz. 2026 yılı için teslim yükümlülüğünün kapsamı, ETS Yönetmeliği’nin geçici 1. maddesi uyarınca pilot uygulama döneminin kapsamını ve süresini belirleyecek KPK kararına bağlı olduğundan, mekanizmanın işlevi bu kararla birlikte değerlendirilmelidir [KPK’nın pilot uygulama kararı kontrol edilecek].
Bu özel sonuç, ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesinde yer alan genel tahsisat teslim yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, 2026 yılına ilişkin edinim işleminin olağan itfa sürecinden farklı bir hukuki çerçevede ele alındığını gösterdiği değerlendirilmektedir. Bu nedenle ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesindeki genel teslim yükümlülüğü ve 20. maddesindeki olağan tamamlayıcı mekanizma ile Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin Geçici 2. maddesindeki özel uygulama aynı sonuçları doğuran hükümler olarak değerlendirilmemelidir. Geçici 2. maddede tahsisatların doğrudan itfa hesabına aktarılmasıyla birlikte yükümlülüğün ifasında dikkate alınmayacağı açıkça düzenlendiğinden, bu özel ifadenin uygulamadaki karşılığının ayrıca izlenmesi yerinde olacaktır. Kanaatimizce tahsisatların doğrudan itfa hesabına aktarılması, bunların ikincil piyasada satılmasına, başka bir tesise transfer edilmesine veya sonraki yıllarda kullanılmasına da imkân bırakmamaktadır. Hükmün lafzı bu sonucu açıkça düzenlemediğinden, İDB’nin bu konuda yapacağı düzenlemeler izlenmelidir.
Bu çerçevede işletmelerin 2026 yılına özgü mekanizma kapsamında edindikleri tahsisatları, genel teslim yükümlülüğünün ifasında kullanılabilecek tahsisatlardan ayrı izlemesi, hükmün uygulanması açısından önemli görülmektedir.
Bu bakımdan geçici mekanizmanın ekonomik ve hukuki işlevinin genel tamamlayıcı mekanizmadan ayrı ele alınmasının daha isabetli olacağı kanaatindeyiz. Bununla birlikte hükmün amacı ve genel ETS yükümlülükleriyle bağlantısı bakımından uygulamada yapılacak açıklamalar, mekanizmanın sonuçlarının değerlendirilmesinde ayrıca önem taşıyacaktır.
Ek rezerv ve tamamlayıcı mekanizma, başvuru koşulları ve fiyatlandırma bakımından ayrı esaslara bağlanmıştır. Ek rezervde ihaleye yalnızca İDB’nin bildirdiği katılımcılar asgari fiyat limitine tabi olarak katılabilmekte ve eşleştirme dahil birincil piyasa hükümleri uygulanmaktadır (m. 19/3 ve 19/4); TTFM’de ise her katılımcı kendi teklif fiyatını ödemektedir (m. 20/5). Buna karşılık her iki mekanizmada da tahsisatlar doğrudan itfa hesabına aktarılmakta ve teslim yükümlülüğünün ifasına özgülenmektedir. Bu bakımdan kullanım sonucu farklı olan mekanizma, 2026 yılına özgü geçici TTFM’dir. İşletmelerin hangi mekanizmaya başvurabilecekleri ve bunun tahsisat pozisyonlarına etkisi, ilgili piyasa işletim hükümleri ile ETS Yönetmeliği’nin bağlantılı maddeleri birlikte ele alınarak belirlenmelidir.
Yönetmeliğin mali hükümlerinde, piyasa katılımcılarının işlem yapabilmeleri için öngörülen finansal koşullar ile işlemler sonucunda doğan borçların yerine getirilmesine ilişkin usuller birlikte ele alınmıştır. Bu düzenlemelerin, tahsisat edinim kararlarının mali boyutunu anlamak bakımından da önem taşıdığı değerlendirilmektedir.
Piyasa işlemlerinden doğan yükümlülüklerin güvence altına alınmasına yönelik teminat mekanizması kapsamında teminatın hesaplanması, kontrolü, tamamlanması ve iadesi süreçlerinin düzenlenmesi, katılımcıların piyasada işlem yapabilmeleri için yalnızca tahsisat bedelini karşılamalarının yeterli olmayabileceğini gösterdiği değerlendirilmektedir.
Merkezi uzlaştırma kuruluşunun nakit takas ve teminat yönetimi süreçlerindeki rolü ile EPİAŞ’ın piyasa işletim görevleri birbirini tamamlamaktadır. Bu çerçevede, işlem sonuçlarının hesaplanması ve katılımcılara bildirilmesi, faturalama ve ödeme aşamalarına temel oluşturduğu değerlendirilmektedir.
Yönetmeliğin 40. maddesi ön ve nihai uzlaştırma bildirimlerine ilişkin saatleri sırasıyla 16.00 ve 17.00 olarak düzenlemektedir. 42. madde uyarınca faturalar nihai uzlaştırma bildirimini izleyen iş günü düzenlenirken nihai uzlaştırma bildirim tarihi tebliğ tarihi kabul edilmektedir. 43. maddede ise ödeme süresi, fatura tebliğ tarihini takip eden ikinci iş günü esas alınarak belirlenmiştir. Bu düzenleme, fatura düzenlenme tarihi ile hukuken esas alınan tebliğ tarihinin birlikte izlenmesini gerektirecektir. Örneğin resmî tatil bulunmadığı varsayımıyla, Pazartesi günü yapılan bir seansa ilişkin nihai uzlaştırma bildirimi aynı gün yayımlandığında tebliğ tarihi Pazartesi olacak, fatura Salı günü düzenlenecek ve ödeme en geç Çarşamba günü yapılmalıdır. Başka bir ifadeyle ödeme süresi, faturanın düzenlendiği günü izleyen ilk iş gününde dolmaktadır. Alacaklı katılımcılar ise ikincil piyasa satışlarına ilişkin faturalarını nihai uzlaştırma bildiriminden itibaren en geç 7 gün içinde EPİAŞ’a göndermekle yükümlüdür (m. 42/3); EPİAŞ’ın alacaklı katılımcılara ödemesi fatura tebliğ tarihini takip eden üçüncü iş gününe kadar yapılır (m. 43/2).
Ödemenin süresinde yapılmaması halinde Yönetmeliğin 44. maddesinde düzenlenen temerrüt sonuçları gündeme gelecektir. Temerrüt faizi oranı bakımından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51. maddesine yapılan atıf ile Yönetmeliğin 44. maddesinde yer alan mahsup ve başvuru sırası birlikte dikkate alınmalıdır. Borç, katılımcının ETS piyasası için açılmış nakit hesabından veya gerekli tutarı aşan Türk lirası nakit teminatından karşılanabiliyorsa katılımcı temerrüde düşmez (m. 44/2). Karşılanamıyorsa sırasıyla bu hesaba, Türk lirası nakit teminat fazlasına ve Türk lirası nakit teminatına başvurulur; bunların da yetmemesi halinde ihtara gerek olmaksızın fatura temerrüdü oluşur, diğer teminatlara başvurulur, katılımcının temerrüt süresince birincil ve ikincil piyasalarda işlem yapması engellenir ve durum Kuruma raporlanır (m. 44/4). Bu suretle ödeme takviminin izlenmesinin yalnızca nakit akışı açısından değil, temerrüt riskinin yönetimi bakımından da önem taşıdığı kanaatindeyiz.
Bu kapsamda dikkat çeken husus, teminat ve ödeme hükümlerinin emisyon yükümlülüğünden farklı bir uyum alanı oluşturmasıdır. İşletme, emisyon raporlama ve tahsisat teslim süreçlerini takip ederken piyasa işlemlerinden doğan kısa vadeli nakit yükümlülüklerini yerine getirmesi de ilgili piyasa hükümleri çerçevesinde öngörülmektedir. ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesinde yer alan tahsisat teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin teminat, uzlaştırma ve ödeme hükümlerinden kaynaklanan mali yükümlülükler, birbirini etkileyebilmekle birlikte farklı işlem ve kontrol süreçlerine tabidir.
Bu çerçevede teminat, faturalama ve ödeme hükümlerinin, karbon tahsisatlarına ilişkin maliyetin yalnızca satın alma fiyatı üzerinden değerlendirilmesinin ötesinde bir planlama ihtiyacına işaret ettiği kanaatindeyiz. İşlem hacmi, tahsisat fiyatı, teminat ihtiyacı ve ödeme takviminin birlikte ele alınması, işletmelerin finansal öngörülerinin oluşturulması bakımından yerinde olacaktır.
Yönetmeliğin 45. maddesi, ticari işlem onayına ilişkin itirazın bildirimden itibaren 20 dakika içinde yapılmasını düzenlemektedir. İtirazın kabulü bakımından Piyasa İşletmecisinden kaynaklanan hata koşulu ayrıca önem taşımaktadır. Bu çerçevede işlem onaylarının kısa süre içerisinde kontrol edilmesi, işletmelerin iç kontrol ve yetkilendirme süreçlerinin bir parçası olarak ele alınmalıdır. Süresi içinde itiraz edilmeyen ticari işlem onayı tüm içeriğiyle kabul edilmiş sayılmakta ve itiraz süresinin sonunda içerdiği fiyat ve miktarlar çerçevesinde sözleşme niteliği kazanmaktadır (m. 45/2).
Uzlaştırma ve fatura itirazlarının farklı süre ve koşullara tabi olduğu görülmektedir. Yönetmeliğin 46. maddesinde ön uzlaştırma bildirimine itiraz bakımından 16.30 saati, fatura itirazında ise tebliğ tarihinden itibaren sekiz gün içinde yazılı başvuru öngörülmüştür. Bu sürenin iş günü olarak değil, gün olarak belirlendiği gözden kaçırılmamalıdır. Nihai uzlaştırma bildirimlerine de yazılı itiraz mümkün olup EPİAŞ’ın vardığı sonuca ilişkin uyuşmazlıklar başvuru üzerine Kurum tarafından karara bağlanır (m. 46/6 ve 46/8). İtirazın yapılmış olması ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığından, itiraz ve ödeme takvimlerinin eş zamanlı takip edilmesi önem taşımaktadır.
Teknik arıza ve bakım hükümleri ise piyasa altyapısında meydana gelebilecek aksaklıklar halinde uygulanabilecek tedbirleri düzenlemektedir. Bu hükümler, piyasa faaliyetlerinin sürekliliğinin teknik koşullara bağlı olduğunu ve bazı durumlarda işlem takvimi veya seanslar üzerinde değişiklik yapılabileceğini gösterdiği değerlendirilmektedir. Ayrıca 47. maddenin üçüncü fıkrası, arıza ve bakım prosedürlerinin yürütülmesinden doğan ilave maliyet ve zararlardan EPİAŞ’ın sorumlu tutulamayacağını öngörmektedir. Bu hüküm, teknik aksaklık nedeniyle işlem yapılamaması riskinin büyük ölçüde katılımcılar üzerinde kalabileceğini göstermektedir.
Piyasa verilerinin yayımlanması, gizlilik yükümlülükleri ve piyasa bozucu davranışlara ilişkin hükümler de (m. 49, 51 ve 53) piyasanın güvenilirliği bakımından önemli görülmektedir. Piyasa bozucu davranışlar bakımından 51. madde, 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmeliğe atıf yapmaktadır. Tahsisat fiyatlarının piyasa koşullarında oluşması, işlem bilgilerinin doğruluğunu ve katılımcı davranışlarının ilgili kurallara uygunluğunu önemli hale getirmektedir.
Yönetmeliğin 48. maddesi iki ayrı kural içermektedir. Birinci fıkraya göre Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin devir, temlik ve taşınır rehinleri EPİAŞ’a karşı hüküm ifade etmez; Yönetmelikten doğan alacak ve haklar ise ancak EPİAŞ’ın belirlediği esaslara uygun olarak ve onayı alınarak devredilebilir, rehnedilebilir veya temlik edilebilir. İkinci fıkraya göre tahsisatlar teminat sözleşmelerine konu edilemez; teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar ise ilk aktarıldıkları İKS hesabından transfer edilmedikçe haczedilemez. Tahsisatların 36. maddede sayılan teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler arasında yer almaması da bu yaklaşımla uyumludur. Tahsisatlar misli ve devredilebilir nitelikte olsa da (m. 3/1-ğğ), kanaatimizce 48. maddenin ikinci fıkrası tahsisatlar üzerinde rehin veya benzeri bir teminat kurulmasını da engellemektedir. Bu itibarla tahsisatların finansman işlemlerinde teminat olarak kullanılması mümkün görünmemekte olup bu konudaki değerlendirmelerde 48. maddenin lafzı esas alınmalıdır.
İşlem itirazları ve piyasa güvenliğine ilişkin hükümlerin, ETS kapsamındaki işletmeler bakımından emisyon verilerinin doğruluğuna ek olarak piyasa işlemleri ve bildirimlerinin de zamanında kontrol edilmesini öne çıkardığı düşüncesindeyiz. Bu yönüyle ilgili süreçlerin şirket içi görev ve sorumluluk dağılımında açık biçimde karşılık bulması önem taşımaktadır.
Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin geçici hükümleri, piyasa altyapısının fiilen faaliyete geçmesinden önce uygulanacak hazırlık süreci ile 2026 yılına özgü mekanizmayı düzenlemektedir.
Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin Geçici 1. maddesi uyarınca İKS, birincil piyasa ve spot tahsisat piyasası faaliyete başlayıncaya kadar ETSPYS üzerinden sanal uygulama yürütülmesi öngörülmüştür. Sanal uygulama kapsamında teslimat, faturalama ve ödeme yükümlülüğü doğmamaktadır. Bu hazırlık aşaması, kapsamı, süresi ve uygulama esasları KPK tarafından belirlenecek olan ETS Yönetmeliği’nin Geçici 1. maddesindeki pilot uygulama döneminden konusu bakımından ayrılmaktadır.
Yönetmeliğin 21 Ekim 2026 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmesi (m. 54) ile piyasanın fiilen işlem yapmaya başlaması farklı aşamalar olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle yürürlük tarihinin, birincil ve spot piyasalarda olağan işlemlerin başladığı tarih olarak tek başına esas alınmasının uygun olmayacağı, fiili başlangıç bakımından ilgili duyuru ve uygulama takvimlerinin izlenmesinin yerinde olacağı kanaatindeyiz.
Bu çerçevede geçiş döneminde işletmeler açısından öncelikli hususun piyasa faaliyetlerinin fiili başlangıcına ilişkin duyuruları izlemek ve 2026 yılına özgü edinim işlemlerinin kayıt ve kullanım koşullarını ilgili geçici hükümler uyarınca takip etmek olduğu anlaşılmaktadır.
Sanal uygulama, piyasa katılım altyapısının denenmesine ilişkin bir hazırlık aşaması olarak düzenlenmiştir. Piyasanın fiili başlangıcı ve 2026 yılına özgü tahsisat işlemleri, uygulamada yayımlanacak takvim ve kararlarla birlikte daha somut hale gelecektir.
Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin, ETS kapsamındaki işletmelerin emisyon yükümlülüklerine ilişkin tahsisat işlemlerini yürütebilmeleri için gerekli piyasa altyapısını ayrıntılandırdığı görülmektedir. Bu çerçevenin, işletmelerin tahsisat pozisyonlarını yalnızca çevresel uyum açısından değil, ticari ve mali planlama bakımından da ele almalarını gerektirdiği düşüncesindeyiz.
Bu kapsamda öncelikle doğrulanmış emisyon miktarları ile ücretsiz tahsisatlar arasındaki ilişki önemli görülmektedir. Tahsisat fazlası bulunan işletmeler bakımından satış ve transfer imkânları gündeme gelebilirken, tahsisat açığı bulunan işletmelerin ilave tahsisat temin etme ihtiyacı doğabilecektir. Bununla birlikte, bu değerlendirmelerin her tesisin emisyon ve hesap durumu esas alınarak yapılması gerekmektedir. Bu değerlendirmede ETS Yönetmeliği’nin 16. maddesindeki tesis bazlı teslim yükümlülüğü ile Piyasa İşletim Yönetmeliği’nin 6 ve 11. maddelerindeki kayıt ve ücretsiz tahsisat işlemlerinin birlikte dikkate alınması, tahsisat açığı veya fazlasının doğru belirlenmesine katkı sağlayacaktır.
Bunun yanında piyasa katılımı ve işlem süreçleri ayrı bir uyum alanı oluşturduğu değerlendirilmektedir. Hesap açılması, piyasa katılım anlaşmalarının tamamlanması, teminatların sağlanması, işlem onaylarının kontrolü ve ödeme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi, işletmelerin operasyonel süreçlerinde takip edilmesi gereken başlıca konular arasındadır.
Ayrıca tahsisat fiyatlarının oluşumu ve özel mekanizmaların farklı koşullara tabi olması, maliyet planlamasının tek bir fiyat varsayımına dayandırılmasını güçleştirmektedir. Olağan birincil piyasa, spot piyasa, ikili anlaşmalar, ek rezerv ve TTFM gibi mekanizmalar farklı işlem ve fiyatlandırma kurallarına sahiptir. KPK’nın gerektiğinde belirleyebileceği asgari ve azami fiyat aralıklarının ek rezerv ve TTFM’de uygulanmaması da bu farklılığın bir parçasıdır. Bu çerçevede her mekanizmanın hukuki koşulları ile ekonomik sonuçları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Diğer taraftan 2026 yılına özgü geçici mekanizma, edinilen her tahsisatın teslim yükümlülüğünün ifasında kullanılamayacağını göstermesi bakımından özellikle dikkat çekicidir. İşletmelerin yalnızca hesaplarında bulunan tahsisat miktarını değil, bu tahsisatların hangi mekanizma kapsamında edinildiğini ve ilgili yükümlülüğün ifasında dikkate alınıp alınamayacağını da izlemeleri önemli görülmektedir.
Piyasa İşletim Yönetmeliği ile tahsisat ticaretinin operasyonel çerçevesine ilişkin önemli usul ve esaslar belirlenmiştir. İKS’de kayıt ve transfer işlemleri, birincil piyasa ihalelerinde fiyat oluşumu, spot piyasa işlemleri ile teminat ve uzlaştırma süreçlerinin birlikte düzenlenmiş olması, ETS’nin piyasa boyutunun uygulanması açısından önem taşımaktadır.
Tahsisatların edinilmesi, tesis hesaplarında izlenmesi ve yükümlülük karşılığında itfası, birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte farklı işlem aşamaları olarak ele alınmıştır. Bu ayrımın, işletmelerin tahsisat pozisyonlarını işlem türü ve tesis bazında izlemeleri bakımından dikkate alınması gerektiği kanaatindeyiz.
Ek rezerv ve Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması gibi özel araçların işletim kuralları ile 2026 yılına özgü geçici hükümlerin, piyasa katılımcılarının işlem ve maliyet planlamasında ayrıca değerlendirilmesinin yerinde olacağı düşüncesindeyiz.
Sonuç olarak Yönetmeliğin, emisyon ticaretinin piyasa boyutunu işletmelerin operasyonel ve mali süreçleriyle ilişkilendiren ayrıntılı bir çerçeve sunduğu değerlendirilmektedir. Piyasa katılım anlaşmaları, tahsisat ticareti, teminat, uzlaştırma ve işlem güvenliğine ilişkin süreçlerin birlikte ele alınmasının, sistemin uygulanmasına hazırlık bakımından önem taşıdığı kanaatindeyiz.
@Zeynep EMİROĞLU
Bizimle temasa geçin